W tym artykule opiszę książkę autorstwa J.M. Myers.

Zacznę od tego, że jest to książka napisana przez osobę ze spektrum autyzmu dla osób ze spektrum autyzmu, ich rodziców i terapeutów. Jednak autorka szczególnie często zwraca się do rodziców dzieci, podkreślając, że umiejętności życiowych powinniśmy uczyć od najmłodszych lat.

Jennifer Myers przyznaje, że to Temple Grandin zmusiła ją do napisania tej książki 🙂

Książka zawiera całe mnóstwo przydatnych rad, wiele przykładów ilustrujących zalecenia autorki. Nie sposób ich wszystkich tu zawrzeć. Moim zdaniem, ta lektura zdecydowanie może być polecana rodzicom podczas rozmów dotyczących ich dzieci ze spektrum.

Tylko kilka rzeczy przeszkadzało mi w czytaniu tej książki: chwilami sposób, w jaki została przetłumaczona oraz momenty szeroko rozbudowanych historii, które powielały już przedstawione tezy.

Autorka książki ma zespół Aspergera, jej młodszy brat ma diagnozę autyzmu. Jennifer Myers wielokrotnie zaznacza, że mimo, iż rodzice nie byli świadomi posiadania przez nią zespołu Aspergera, włożyli ogromny wysiłek w nauczenie autorki wielu przydatnych umiejętności życiowych. Brat Jennifer, James, mimo posiadania większych trudności, również otrzymał od swoich rodziców cały pakiet ważnych kompetencji.

Aby w przystępny sposób przekazać  istotne zalecenia autorki książki postanowiłam wypisać je w punktach:

  1. Dziecko z autyzmem potrzebuje nie tylko terapii. Przede wszystkim wymaga wychowania i nauczenia dobrych manier (np. witania się, żegnania, zachowania przy stole, itd.).
  2. Często nadmiernie chronimy osoby z ASD, np. ucząc je, że PECSem komunikować się mogą jedynie z nauczycielem, rodzicem, natomiast a z panią ekspedientką już niekoniecznie.
  3. Osoby ze spektrum często potrzebują dużej ilości powtórzeń uczonej umiejętności, a także różnych sposobów tłumaczenia, uwzględniając różne sytuacje. Konieczna jest generalizacja- np. pokazujmy, że policjant może nosić różny mundur w zależności od stanu, kraju.
  4. Warto wizualizować informacje ze względu na ograniczenia w rozumienia mowy (jedno z moich ulubionych zaleceń- Magda).
  5. Rzecz nieoczywista: można być szczęśliwym bez częstych kontaktów z ludźmi 🙂 Osoby ze spektrum mogą mieć inne potrzeby, np. mniejsze, jeśli chodzi o socjalizowanie się. To jest w porządku, nie uszczęśliwiajmy na siłę 😉
  6. Rada szczególnie dla rodziców: dawajmy dziecku odpocząć, nie zabierajmy go na wszelkie możliwe terapie. Dziecko potrzebuje chwili oddechu, i tak, często będzie to autostymulowanie się. My, neurotypowi, też mamy swoje sposoby na relaksowanie się.
  7. Rada szczególnie dla terapeutów: wykorzystuj zainteresowania dziecka, czyli „obsesja to okazja”. Przypatrujmy się, co dziecko, młody człowiek lubi i wplatajmy to w treść zajęć.
  8. Być może jest to oczywiste, ale warto przypomnieć: kontakt wzrokowy może być bolesny. Nie zmuszajmy do patrzenia w oczy.
  9. “W prawdziwym świecie różnica, która ma znaczenie to nie ta między wyleczonym i niewyleczonym, ale między funkcjonującym a niefunkcjonującym”. Co z tego wynika? Można być tzw. wysoko funkcjonującym autystycznym człowiekiem, a nie potrafić zrobić zakupów, kupić biletu czy poprawnie zachować się w kinie.
  10. Warto uczyć bycia produktywnym członkiem rodziny, podkreślać potrzebę pracy zespołowej. Dzielimy się obowiązkami domowymi (tak, osoby z ASD też mogą prasować, zmyć naczynia czy odkurzyć ;))
  11. Autorka zachęca nas, byśmy nie chwalili za mały wysiłek, np. za to, że ktoś stawił się na miejscu o określonej godzinie. Chwalmy za większy wysiłek.
  12. Gdy obserwujemy trudność z wywiązywaniem się z obowiązków domowych, upewnijmy się, że dziecko wie dokładnie, co ma zrobić i do kiedy. Autorka daje wiele przykładów ze swojego życia pokazujących, jak trudno osobom z ASD zrozumieć niektóre nasze polecenia i zaplanować ich wykonanie („Posprzątaj pokój”- czyli co mam zrobić i kiedy?). Warto przygotować jasną instrukcję oraz harmonogram pracy.
  13. Uczmy punktualności, wstawania na budzik. W książce znajdziecie wiele konkretnych przykładów, jak przeprowadzić taką procedurę.
  14. Ważna jest nauka dobierania stosownych ubrań do okazji.
  15. Sporo rozdziałów dotyczyło życzliwości rozumianej jako umiejętność życiowa (m.in. tłumaczenie, jakie wrażenie ludzie mogą robić swoim wyglądem; bycie życzliwym dla innych w różnych sytuacjach).
  16. Autorka zachęca do niezamykania się w domu z dzieckiem ze spektrum autyzmu. Można zacząć od wychodzenia do miejsc typu restauracja fast food czy uczestniczenie w obiedzie u babci.
  17. Akceptujmy zainteresowania osób z ASD, ale podkreślajmy, że np. wychodząc z domu możemy zabrać drobną rzecz z nimi związaną, a nie całe przebranie ulubionego bohatera. Stawiajmy konkretne granice: gdzie mogę zajmować się swoją pasją (np. w swoim pokoju, a nie w salonie).
  18. Myers porusza temat hiperskupienia, które często występuje u naszych podopiecznych. Opisuje to jako silne skupienie na danym zadaniu, brak świadomości czego innego (np. wołania po imieniu). Ważne: nie dawajmy kar za takie zachowanie, ponieważ jest to niezależne od osoby. Starajmy się pomóc osobie z ASD wyhamowywać ten stan, np. przez timery, budziki, itp.
  19. Według Myers ćwiczenia fizyczne to najlepszy sposób na poradzenie sobie z myślami negatywnymi na swój temat, trudnymi emocjami.
  20. Konieczne jest uczenie dziecka dobrych nawyków związanych ze spaniem. Odsyłam do wielu przykładów w książce.
  21. Próba nauczenia osoby z ASD, że popełnianie błędów to część naszego życia.
  22. Autorka rekomenduje osobom ze spektrum udział w terapii poznawczo- behawioralnej (wg niej stosowanie zasad tej terapii to jedna z najbardziej przydatnych umiejętności).

Zachęcam do przeczytania całej książki, jest tam wiele przykładów, jak codziennie przygotowywać dziecko do bycia dorosłym. Dorosłym, który jest samodzielny, potrzebny innym członkom rodziny, ale który przede wszystkim może być szczęśliwy.

Cytaty pochodzą z książki „Rozwijanie umiejętności życiowych u dzieci z autyzmem lub zespołem Aspergera” J.M. Myers.

Zdjęcie: https://www.harmonia.edu.pl/pl/p/ROZWIJANIE-UMIEJETNOSCI-ZYCIOWYCH-U-DZIECI-Z-AUTYZMEM-LUB-ZESPOLEM-ASPERGERA/1214